مقدمه :

توسعه اقتصادي بسياري از کشورهاي جهان (همانند،چين ژاپن، کره‌جنوبي، سنگاپور و...) در درجه اول، به توسعه صادرات آنها بستگي داشته و از طريق صادرات توانسته‌اند جزء کشورهاي ثروتمند دنيا قرار بگيرند سازمان توسعه تجارت اقدام به انتشار کتابي تحت عنوان راهنماي تجارت با چين نموده که با توجه به مطالب منتشر شده در اين کتاب در اين گزارش به صورت خلاصه به بررسي وضعيت اقتصادي و تجارت کشور چين پرداخته ميشود.

 

اقتصاد چين :

کشور چين به مساحت 9 ميليون و 596 هزار کيلومتر مربع با جمعيتي‌ در حدود يک ميليارد و 321 ميليون و 851 هزار نفر در نيمکره شمالي در قسمت شرقي قاره آسيا و ساحل غربي اقيانوس آرام قرار دارد.

اقتصاد در اين کشور به سرعت روبه گسترش است به ويژه پس از سال 1979 اصلاح ساختار اقتصادي در جهت سياست‌هاي اقتصادي درهاي باز، اوضاع اقتصادي کشور به طرز چشم‌گيري گسترش يافته است. در 25 سال اخير اقتصاد چين از برنامه‌اي نزديک به تجارت بين‌المللي تبعيت مي‌کند که به سرعت در حال رشد به سوي بخش خصوصي است. اين به سازي نيز از اواخر دهه 1970 با خروج تدريجي به کارگيري کشاورزي و توسعه آزادي در نرخ‌ها، عدم تمرکز مالياتي، افزايش آزادي در تشکيلات اقتصادي، ايجاد اساس مختلف بانک‌داري، توسعه مراکز خريد، رشد مراکز غيرخصوصي و فضاي باز تجارت خارجي و سرمايه‌گذاري حاصل شد. به‌طوري که بانک جهاني وضعيت اقتصادي چين را مطلوب و محيط اقتصاد کلان اين کشور را با ثبات توصيف کرده است.

حجم اقتصاد چين در سال 2007، 7 تريليون و 43 ميليارد دلار بيشتر از ژاپن بوده و بلافاصله بعد از اتحاديه اروپا و آمريکا در مقام سوم قرار دارد. چنانچه رشد اقتصادي چين ادامه يابد، از نظر اقتصادي همپاي آمريکا يعني بزرگترين قطب اقتصاد جهان خواهد بود.

در گزارشي از صندوق بين‌المللي پول آمده که رشد اقتصادي مناسب دو کشور هند و چين باعث تعديل تاثيرات گراني نفت در منطقه آسيا شده است. همچنين مقامات صندوق بين‌المللي پول، رشد اقتصادي آسيا را در سال 2007 هفت درصد و رشد اقتصادي کشور چين 4/11 درصد اعلام کردند.

از زماني که محدوديت‌هاي تجارت خارجي در کشور چين کاهش يافته فرصت‌هاي مناسبي براي سازمان‌هاي مستقل براي مشارکت در تبادلات با شرکت‌هاي خارجي بدون مداخله آژانس‌هاي دولتي پديد آمده است. اگرچه هنوز دولت، اقتصاد را در بخش‌هايي کنترل مي‌کند ولي بخش عمده کنترل آن توسط حجم زيادي از فعاليت‌هاي اقتصادي محدود شده است. از اين گذشته مفهوم هدايت دولت به اقتصاد از کنترل مستقيم به هدايت غيرمستقيم تبديل شده که منجربه اقتصادي پوياتر شده است.

حدود 45 درصد از نيروي کار چين در بخش کشاورزي مشغول به فعاليت هستند و بيش از 305 ميليون نفر از چيني‌‌ها بر روي مزارع کار مي‌کنند و از تمامي زمين‌هاي قابل کشت براي محصولات غذايي استفاده مي‌کنند. چين بزرگ‌ترين توليدکننده برنج و يکي از توليدکنندگان اصلي محصولاتي چون گندم، ذرت، تنباکو، بادام زميني، پنبه، سيب‌زميني، چاي ارزن، جو، دانه‌هاي روغن، لوبياي سويا و چغندر در جهان است.

 

در سال 2007 ميلادي، ارزش واردات چين 840/955/955 هزار ريال دلار بوده است. اين در حالي است که در همين سال اين کشور 744/775/217/1 هزار دلار کالا صادر کرده است. ارقام ياد شده نشان مي‌دهد که در سال 2007 تراز تجاري چين 904/819/261 هزار دلار مثبت بوده است.

طي سالهاي 2003 تا 2007 نسبت صادرات به واردات در چين بيشتر بوده است. اختلاف ميان ميزان صادرات و واردات طي سالهاي 2003 تا2004 به نسبت اندک بوده و از سال 2005 اين اختلاف روبه افزايش گذاشته و در سال 2007 به 904/819/261 هزار دلار رسيده است.

 

صادرات :

براساس اطلاعات مندرج در سايت ICT ارزش کل صادرات چين در سال 2007 برابر با 744/775/217/1 هزار دلار بوده که از اين ميزان، بيشترين سهم مرتبط با گروه کالايي شماره 85 (ماشين‌آلات و دستگاههاي برقي و اجزا و قطعات آنها؛ دستگاههاي ضبط و پخش صوت، دستگاههاي ضبط و پخش صوت و تصوير تلويزيوني، اجزا و قطعات و متفرعات اين دستگاهها) برابر با 360/263/300 هزار دلار و پس از گروه کالايي شماره 84 (رآکتورهاي هسته‌اي، ديگ بخار و آبگرم، ماشين‌آلات و وسايل مکانيکي؛ اجزا و قطعات آنها) برابر با 808/551/228 هزار دلار بوده است.

در سال 2006 نيز ارزش کل صادرات چين برابر با 600/935/968 هزار دلار بوده که همانند سال 2007 همچنان بيشترين سهم مربوط به گروههاي کالايي شماره ماشين آلات و ديک هاي بخار بوده است.

کشورهاي عمده واردکننده کالا از چين در سال 2007آمريکا با 233 ميليارد دلار، هنگ کنگ با 184.4 ميليارد دلار، ژاپن با 102 ميليارد دلار، کره با 56 دلار، آلمان با 48.8 دلار، هلند با 41.4 ميليارد دلار، انگلستان با 31.6 ميليارد دلار، سنگاپور با 29.6 ميليارد دلار، روسيه با 28.4 ميليارد دلار و هند با 24 ميليارد دلار مهم ترين واردکنندگان کالا از کشور چين به شمار مي روند.

همانطور که گفته شد ايران جزو 10 کشور عمده مقصد صادرات چين نيست. ارزش صادرات چين به ايران در سال 2007، حدود 2/7 ميليارد دلار بوده است که 6/0 درصد ارزش کل صادرات چين را در اين سال تشکيل داده است.

 

واردات :

چين در سال 2007، در حدود 840/955/955 هزار دلار واردات داشته که از اين ميزان، بيشترين سهم مرتبط با کالاي شماره ماشين‌آلات و دستگاههاي برقي و اجزا و قطعات آنها؛ دستگاههاي ضبط و پخش صوت، دستگاههاي ضبط و پخش صوت و تصوير تلويزيوني، اجزا و قطعات و متفرعات اين دستگاهها و بعد از آن کالاي شماره رآکتورهاي هسته‌اي، ديگ بخار و آبگرم، ماشين‌آلات و وسايل مکانيکي؛ اجزا و قطعات آنها بوده است.

کشورهاي ژاپن، کره و تايوان سهم عمده‌اي از صادرات را داشته و ايران نيز در مقام 17 قرار گرفته است.

 

کشورهاي صادرکننده :

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه ماشين‌آلات و دستگاههاي برقي و اجزاء و قطعات آنها؛ دستگاههاي ضبط و پخش صوت، دستگاههاي ضبط و پخش صوت و تصوير تلويزيوني، اجزا و قطعات و متفرعات اين دستگاهها در سال 2007 کشورهاي چين و تايوان وژاپن و جمهوري کره وفيليپين هستند.

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه رآکتورهاي هسته‌اي، ديگ بخار و آبگرم، ماشين‌آلات و وسايل مکانيکي؛ اجزا و قطعات هسته‌اي، ديگ بخار و آبگرم، ماشين‌آلات و وسايل مکانيکي؛ اجزا و قطعات آنها در سال 2007 ژاپن، آلمان، جمهوري کره و آمريکا هستند .

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه سوختهاي معدني، روغنهاي معدني و محصولات حاصل از تقطير آنها؛ مواد قيري و مومهاي معدني در سال 2007 عربستان سعودي و آنگولا و ايران و روسيه وعمان هستند.

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه آلات و دستگاههاي اپتيک، عکاسي، سينماتوگرافي، سنجش، کنترل، دقت‌سنجي، آلات و دستگاههاي طبي ـ جراحي؛ اشياء صنعت ساعت‌سازي؛ آلات موسيقي؛ اجزا و قطعات و متفرعات آنها در سال 2007 تايوان و جمهوري کره، چين، ژاپن ، جمهوري کره و امريکا هستند.

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه سنگ فلز، جوش و خاکستر در سال 2007 استرلياو برزيل و هند و شيلي و پرو بوده ايت .

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه مواد پلاستيکي و اشياي ساخته شده از آنها در سال 2007 تايوان و جمهوري کره، ژاپن، آمريکا و سنگاپور بوده است .

مهم‌‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه محصولات شيميايي آلي در سال 2007 ژاپن جمهوري کره، ژاپن، تايوان، آمريکا و عربستان سعودي بوده است .

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه مس ومصنوعات از مس در سال 2007 شيلي،ژاپن،تايوان،جمهوري کره و قزاقستان بوده است.

مهم‌ترين کشورهاي صادرکننده کالا به چين در گروه چدن، آهن و فولاد در سال 2007 ژاپن، تايوان، جمهوري کره، قزاقستان و آلمان بوده است .

 

ساختار تعرفه‌اي :

چين در سال 1998، در دوازدهمين سال مذاکرات خود جهت ورود به سازمان تجارت جهاني، همان توافق عمومي بر روي تعرفه و تجارت پيشين، به‌طور قابل توجهي تعرفه واردات خود را کاهش داد. در سابق چين در سال 1996، در بيش از 4000 رشته تعرفه‌اي تقليل ايجاد کرده و متوسط تعرفه‌ها را از 35 درصد به 23 درصد کاهش داده بود. تقليل تعرفه‌هاي بعدي در اول اکتبر 1997، متوسط تعرفه‌ها را به 17 درصد کاهش داد.

اعضاي آتي جهت ورود به سازمان جهاني تجارت، ملزم بودند تا با مقررات اصولي تجارت موافقت کرده و در واقع دسترسي به بازار را براي ساير اعضا فراهم کنند. بسياري از کشورهاي اصلي تجارت، همچون آمريکا، اتحاديه اروپا و ژاپن، نسبت به دسترسي به چين نگراني داشتند. اين نگرانيها در ارتباط با مواردي چون؛ دسترسي رضايتمندانه به بازار کالا و خدمات چين، رعايت حقوق تجاري کامل براي مصرف‌کنندگان چيني و کاربران نهايي، عدم تبعيض بين فعاليتهاي تجاري ملي و خارجي در چين، کاهش فعاليتهاي تجاري کشوري انحصاري و حذف استانداردهاي فني غيرعلمي و يا قراردادي بود.

 

سرمايه‌گذاريهاي عمده :

براساس آمار سرمايه‌گذار جهاني در سال 2006، جمعاً 3/1 تريليون دلار در سطح جهان سرمايه‌گذاري شده است که از اين مبلغ، چين 75/93 ميليارد دلار سرمايه جذب کرده و از اين لحاظ در ميان کشورهاي جهان رده 23 را به خود اختصاص داد.

 

تراز تجاري :

براساس گزارش ارائه شده از طرف کشور چين در سال 2007 در سايت ITC ، ميزان صادرات اين کشور به ايران 049/284/7 هزار دلار و ميزان واردات اين کشور از ايران 762/306/13 هزار دلار بوده است. بالاترين سهم از ميزان واردات ايران به چين را نفت و فرآورده‌هاي آن در برمي‌گيرد که 791/642/11 هزار دلار اعلام شده است. در نهايت تراز تجاري چين با ايران با احتساب نفت و بدون احتساب آن چنين است: تراز تجاري چين با ايران با احتساب نفت برابر با 713/022/6 هزار دلار منفي و بدون احتساب نفت برابر 078/620/5 هزار دلار مثبت است.

 

روابط اقتصادي ايران و چين :

روابط اقتصادي دو کشور ايران و چين، از سابقه‌اي بسيار کهن و تاريخي برخوردار است. رفت و آمد بازرگانان ايراني به چين از حدود دو هزار سال پيش تاکنون (از طريق جاده ابريشم) ادامه داشته و يکي از مهم‌ترين عوامل پيوندهاي تجاري و فرهنگي دو کشور به حساب مي‌آيد.

ارزش واردات چين از ايران در سال 2007 برابر با 3/13 ميليارد دلار و در سال 2006 برابر با 9/9 ميليارد دلار بوده است. واردات چين از ايران داراي رشد سالانه 43 درصدي بين سالهاي 2002 تا 2006 بوده است. اين امر در حالي است که ارزش کل واردات چين در سال 2007 برابر با 955 ميليارد دلار و در سال 2006 برابر با 791 ميليارد دلار بوده است

بنابر اطلاعات مذکور، ايران در سال 2007، 3/1 درصد از سهم واردات کل چين را دارا بوده است. بيش‌ترين ارزش صادرات ايران مربوط به گروه کالايي 27 (سوختهاي معدني، روغنهاي معدني و محصولات حاصل از تقطير آنها؛ مواد قيري و مومهاي معدني) است که بابر 6/11 ميليارد دلار بوده است. اين درحالي است که در اين گروه کالايي در همين سال، چين نزديک به 9/104 ميليارد دلار کالا از سراسر جهان وارد کرده است.

همچنين ارزش واردات ايران از چين در سال 2007 برابر با 2/7 و در سال 2006 برابر با 4/4 ميليارد دلار بوده است. بيشترين ارزش صادرات چين به ايران در سال 2007 مربوط به گروه چدن، آهن و فولاد (کد 72) به ارزش 5/1 ميليارد دلار و در سال 2006 مربوط به گروه رآکتورهاي هسته‌اي، ديگ بخار و آبگرم، ماشين‌آلات و وسايل مکانيکي؛ اجزا و قطعات آنها بوده که 710 ميليون دلار ارزش داشته است.

 

 

کار در زمینه های گسترده باعث شده این شرکت تجربه شگرفی در زمینه تجارت و توسعه آن بدست آورد.